“We hebben een lange weg afgelegd. Vroeger moest je je als vrouw verdedigen om te mogen werken.”
Ik was een van de eerste vrouwen in het Parlement. Al die anderen waren me-vrouwen, die zetelden met de naam van hun man en een zitje kregen als beloning voor hun trouwe dienst binnen een katholieke organisatie. Ik ging werken met een korte rok of een lange broek, de Franstalige krant Libre Belgique sprak er schande over. Ik was ook de eerste jonge moeder met kinderen, een nieuw geluid in het Parlement. De thema’s die ik aansneed waren radicaal anders. Ik pleitte voor minder beton en aandacht voor het leefmilieu, dat was toen nog ongehoord.
Natuurlijk heb ik de nodige tegenstand ondervonden. Er werd zelfs luidop gezegd dat ik minder capabel was omdat ik een vrouw was. Senator De Bondt zei me dat een partij die een vrouw op kop zet politieke zelfmoord pleegt. Zo hebben ze mij van de lijst proberen kegelen toen ik bezig was met de abortusstrijd door te doen alsof ik een propagandist voor abortus was. Door zelf kinderen op de wereld te zetten weet ik welk engagement je als moeder aangaat. Het moet verschrikkelijk zijn om ongewenst zwanger te zijn en de geboorte van je kind als bedreigend te ervaren. Geen enkele vrouw gaat daar lichtvaardig over. Natuurlijk moet je als vrouw zelf het recht hebben om te beslissen over dat engagement. Het was bevreemdend om te zien hoe dat debat door mannen werd overheerst.
Toen ik was verkozen, was de eerste vraag die men mij stelde: hoe ga je dat doen met drie kleine kinderen? Typisch, aan mannen vragen ze zoiets niet. Mijn man en ik spraken af dat we ons zouden organiseren. Ik werd goed betaald dus kon huishoudelijke hulp betalen. In dat opzicht vond ik dat ik er beter aan toe was dan veel andere vrouwen die ook uit werken gingen maar geen oppas konden betalen. Natuurlijk klop je als politicus heel onregelmatige uren. Er kon in die tijd geen wet gestemd worden zonder er een nachtzitting nodig was. Het spreekt voor zich dat dat niet goed is voor de gezinssituatie.
Het is een oude politieke eis van mij dat arbeid moet verdeeld worden. En dan spreek ik zowel over professionele arbeid als huisarbeid. Helaas is dat nooit goed gerealiseerd. De samenleving is zich niet goed bewust van de noodzaak van kinderopvang. Wij hadden altijd officieel betaalde hulp in huis en verdeelden de taken. Dat ging, het was een kwestie van goed organiseren. Mijn kinderen vonden dat niet altijd even fijn. Ik herinner me een uitzending op de radio waar ze in koor verklaarden: ‘Wij zijn tegen politiek’. Omdat hun moeder zo vaak van huis was natuurlijk. Eigenlijk vond ik het een zeer politieke manier om hun mening te verkopen (lacht). Ach, mijn kinderen hebben geleerd om zelfredzaam te zijn. Ik denk niet dat ze er spijt van hebben. Ik zie dat zij nu ook hun kinderen op dezelfde manier opvoeden dus zo erg zal het wel niet geweest zijn.
In het begin kon ik rekenen op de volle steun van mijn man. Hij wilde niet dat ik minder kans zou maken op een politieke carrière omdat ik een vrouw was. Eigenlijk was hij de eerste die tegen me zei Zou jij niet beter in de politiek gaan? Maar toen ik begon carrière te maken, klonk het plots anders. Hij had het moeilijk met de aandacht die ik kreeg. Vrouwen zijn gewoon in de schaduw van een succesvol man te staan. Voor mijn man lag dat omgekeerd moeilijker, eigenlijk was hij jaloers. Ik vrees ook dat dat nog niet is veranderd in het denkpatroon van onze hedendaagse mannen. Er wordt ook altijd zo lacherig gedaan over ‘de man van’, alsof het pantoffelhelden zijn. Mijn man was een zeer bedreven ingenieur en ik had een groot respect voor zijn job en bewonderde zijn capaciteiten. Maar dat was niet genoeg. Er is een onevenwicht in een relatie als één van beide partners teveel aandacht krijgt. Ik denk dat er daarom in de showbizz zoveel koppels uit elkaar gaan. Uiteindelijk heeft dat ons huwelijk de das omgedaan en zijn we gescheiden. Ondertussen is hij overleden.
Ik geef toe dat het zeer belastend is voor een gezin waar beide ouders een drukke baan hebben. De samenleving heeft te weinig begrip voor het belang van nieuwe geboorten. Men zou beter dankbaar zijn voor gezinnen met kinderen en faciliteiten voor hen uitwerken. Hoe vaak gebeurt het niet dat een kinderwens wordt uitgesteld of helemaal niet wordt vervuld wegens te moeilijk? Het leven is duur en veeleisend geworden.
We zijn een baanbrekende generatie geweest die belangrijke zaken voor vrouwen op de politieke agenda heeft geplaatst: gelijk loon voor gelijk werk, recht op abortus. Mijn generatie was ook de eerste om ontwikkelingssamenwerking niet langer te zien als verlengstuk van buitenlandse handel. Afrika ligt me nauw aan het hart. Wij waren de eersten die het recht van de derde wereld op eigen cultuur beklemtoonden. En het belang van zelfstandige ontwikkeling. I k ben ook trots op wat ik heb gerealiseerd in de commissie wapenhandel. Vrede is voor mij een heel belangrijk thema, ik heb mijn dochter er zelfs naar vernoemd. Er is in onze samenleving nog teveel oorlog, onrecht en onvrede.
We hebben een lange weg afgelegd. Vroeger moest je je als vrouw verdedigen om te mogen werken. De man was de kostwinner en werd het loon van de vrouw als bijkomstig gezien. Alsof je ging werken om je luxe te veroorloven. Dat is nu gelukkig voorbij. Omdat beide partners een volwaardig loon hebben, is er meer gelijkheid. Het is vanzelfsprekend dat vrouwen studeren en gaan werken. Maar de kat komt op de koord zodra er kinderen zijn. We zien dat de carrières van vrouwen een knik kennen na de geboorte van hun kinderen. Een vrouw neemt de consequenties van kinderen krijgen en draagt die met zich mee in haar verdere loopbaan. Ze krijgt daar geen compensatie voor. Integendeel, de rekening wordt haar later gepresenteerd in de vorm van gemiste promotiekansen en een lager pensioen. De gelijke kansen die er in theorie zijn, blijken in de praktijk niet altijd zulke gelijke resultaten op te leveren. Het is voor de politiek een grote uitdaging om dit op te lossen.
Vrouwen moeten het recht krijgen om voor kinderen te kiezen en de consequenties moeten voor beide partners gelijk zijn. Daar is een mentaliteitswijziging voor nodig maar we mogen ons niet verschuilen achter de huidige mentaliteit, die zal niet vanzelf veranderen. Politiek moet structuren scheppen om die wijziging te faciliteren. De heersende mentaliteit – dat het natuurlijk is dat enkel vrouwen de consequenties van het ouderschap dragen - mag geen alibi zijn om niets te doen. De Scandinavische landen leren ons hoe een samenleving welvarend kan zijn zonder welzijn uit het oog te verliezen.
Ondertussen ben ik drie jaar met pensioen. Ik ben 66 en ik heb helemaal niet het gevoel met pensioen te zijn, ik ben net heel erg druk bezig. Voordien heb ik me vaak afgevraagd hoe het zou zijn. Het grote verschil is dat niets hoeft. Als het teveel wordt, laat ik het gewoon voorbij waaien. Ik hou me bezig met andere zaken, dingen waar ik echt om geef. Het is een opluchting om niet meer bezorgd te moeten zijn om je broodwinning. De positie van een politicus in het parlement is zeer precair, bij elke verkiezing kan je je met je klikken en klakken op straat worden gegooid. Politiek leidt tot een instabiele loopbaan. Het is ook geen beroep als een ander. Het vergt ervaring om situaties op de juiste manier in te schatten. Ik vind het schandalig te zien hoe jonge vrouwen zijn gebruikt om oudere vrouwen uit te schakelen. Het zijn de mannen die – gedreven door de media - de vrouwen tegen elkaar uitspelen. Jonge vrouwen die het goed doen in de media worden geplaatst als stemmentrekkers. Er zijn inderdaad meer vrouwen in de politiek maar zij worden door hun partij aan een ijltempo versleten. Dat is niet normaal. Ervaring wordt gering ingeschat en oudere vrouwen worden aan de kant geschoven. Je mag dat de jonge vrouwen niet verwijten want zij hebben hun kans gegrepen. Partijen zouden vrouwen moeten helpen groeien, hen de kans geven zich politiek ten volle te ontwikkelen. Maar aan de bestaande machtsverdeling wordt nog te weinig geraakt.
Ik ben met zeventig procent van de stemmen verkozen tot ondervoorzitter van Spirit. Een journalist schreef over mij als ‘de oudgediende Nelly Maes’. Wat is dat nu weer? Een oudgediende, zo’n monument dat nog eens van stal gehaald wordt. Gelijk een versleten paard. Terwijl mannen met leeftijd alleen maar wijzer zouden worden. Ik zie het seksisme in de media met lede ogen aan.
Dezelfde processen spelen zich waarschijnlijk ook af in bedrijven. Bij politica’s valt het op omdat zij op het publieke forum treden. Maar waarom zou het elders anders zijn? Ik sta honderd procent achter de quota. Om te beletten dat mijn dochters en kleindochters de strijd om mee te doen op het maatschappelijke forum nog eens zouden moeten voeren.
Elke leeftijd heeft zijn charmes. Ik doe nu een aantal zaken waar je ervaring voor nodig hebt en ik ben blij dat ik niet meer onderworpen ben aan het jachtige leven. Ik heb geen zin meer om me bloot te stellen aan het cynisme van journalisten, om te bedelen voor aandacht in de pers. Dat is beneden mijn waardigheid en hoeft gelukkig niet meer. Ik doe enkel dingen waar ik echt belang aan hecht. Mijn engagement voor Vlaanderen, vrede en Europa staan voorop. Ik ben voorzitter van het Vredesinsituut in het Vlaams Parlement en voorzitter van de politieke partij Europese Vrije Alliantie.
Ik wil meebouwen aan een Europa waar niet alleen geld en macht tellen, maar een Europa waar de mensen en hun culturen en gemeenschappen terug naar waarde worden geschat. Ik ben heel blij om opnieuw in de gemeentepolitiek te zitten en heel concreet bezig te zijn met wat er leeft onder de mensen. Zo kan ik iets terugdoen voor de mensen die mij een hele politieke carrière gedragen hebben. Want ik ben heel dankbaar voor de loopbaan die ik heb gehad. Elke politieke carrière wordt gekenmerkt door hoogten en laagten, omdat je deel uit maakt van een collectiviteit die groter is dan jezelf.
Interview: Jana Wuyts