De uitzendingen

Op 17-11-2006, in Terzake, gaat het voor het eerst in ons onderzoek over de problemen die zich aankondigen bij Volkswagen in Vorst. Men weet nog niet duidelijk wat er zal gebeuren - ontslagen, heel veel ontslagen, sluiting... - maar dat er weldra erge dingen zullen gebeuren weet men wel. Volgende items over Volkswagen zaten in onze sample, 4u30 in totaal:

• Morgen Beter 20-11-2006
• Morgen Beter 21-11-2006
• Morgen Beter 24-11-2006
• Morgen Beter 06-12-2006
• Morgen Beter 27-02-2007
• Terzake 17-11-2006
• Terzake 20-11-2006
• Terzake 21-11-2006
• De 7de Dag 19-11-2006
• De 7de Dag 26-11-2006
• De 7de Dag 03-12-2006
• Het Journaal 24-11-2006
• Het Journaal 02-12-2006
• Het Nieuws 24-11-2006
• Het Nieuws 02-12-2006

De actoren

Er zijn 115 optredens van actoren in de Volkswagen-case, waarvan 82% mannen en 18% vrouwen. Volkswagen is een mannenzaak. Er komt geen enkele allochtone vrouw aan het woord, en we zien slechts vier allochtone mannen die samen 41 seconden spreken. Er wordt in 70% van de gevallen niets gezegd over merites en over plezier in werken gaat het al helemaal niet. Dit is een conflict, er wordt gesproken over eisen en participatie. In de reportages, die de meeste besprekingen begeleidden, werden sfeerbeelden getoond aan de poorten van het bedrijf. Een brandend vuur en de vakbondskleuren groen en rood (en soms een beetje blauw) zijn de symbolen van de actie.

Opmerkelijk

In het kader van ons onderzoek vonden we in de Volkswagen-case volgende zaken opmerkelijk:

• Er gebeurt zoveel in de hele ontwikkeling van de gebeurtenissen dat de gasten zelden ingaan op wat het werk en het dreigende ontslag voor mensen betekent. Mia Doornaert (journaliste bij De Standaard) doet het één keer heel expliciet.
• Informatie over delokalisaties wordt maar moeizaam gegeven. Ivo Belet (Europarlementariër CD&V) noemt Paul De Grauwe (professor economie) bijna misdadig (sic) omdat hij zegt dat de autoindustrie uiteindelijk zal vertrekken naar lagelonenlanden. Een scherpe opmerking, maar veel ruimte voor verdere uitleg komt er niet.
• Innovatie is het toverwoord om de klappen te verwerken. Het is vooral in de VW-uitzendingen in onze sample dat over innovatie wordt gesproken. Het moet werken als een toverstokje, maar krijgt weinig inhoud.
• Meer informatie wordt er door alle politieke actoren gegeven over wat de staat kan doen - en vooral wat die niet kan doen.
• In de lange eerste fase van de discussies wordt het discours beheerst door een zij/wij-benadering: 'zij' zijn de Duitse vakbonden, de kapitalisten en de VW-bazen, 'wij' zijn de hardwerkende arbeiders en de goedbedoelende politici.
• Het drama wordt gepersonaliseerd, de 'oplossingen' niet.
• De ene vrouwelijke werknemer van Volkswagen die in heel de keten van items voorkomt, is een van de 'middelen' om de situatie te personaliseren. Zij wordt bij naam genoemd, zij het dat ze de eerste keer de verkeerde naam krijgt. Cijfers over tewerkstelling van vrouwen bij Volkswagen krijgen we niet. Veel later - naar aanleiding van de problemen bij Opel - hebben we wel een item in Het Journaal gezien waarin het ging over hoe een jonge vrouw van Volkswagen haar vertrekpremie aanwendt. In het heetst van de strijd hebben we weinig over vrouwen gehoord
• De kwaliteit van de arbeid en van de goede verdiensten bij Volkswagen blijven onduidelijk. In de korte gepersonaliseerde interviews met werknemers over wat een vertrek bij VW voor hen zou betekenen, wordt de goede verdienste bij VW telkens vermeld, maar de aandachtige kijker krijgt geen idee wat hij of zij zich daarbij moet voorstellen.
• De beelden van actie, het vuur van de piketten, de kleuren van de vakbonden, de uitputtingsslag die deze weken waren voor de vakbondsafgevaardigden, gedurende weken kwam het allemaal met grote regelmaat terug. . In de besprekingen overheersten ethische beschouwingen, waarbij steeds naar de schuldigen werd gezocht. In de eerste fase zijn de schuldigen de kapitalisten, die geen sociaal kapitalisme kennen, en nooit met geld en sociale regelingen over de brug komen. Al snel ontstaat er ook een sterk wij/zij-verhaal over de Duitse vakbonden, die van nationalisme worden beschuldigd. Als er hoop begint te dagen, wordt de grote schuld van de Duitse kapitalisten eerder hun gebrek aan communicatie dan hun hebzucht. Als er uiteindelijk hoge vertrekpremies worden betaald, gaat de morele bezorgdheid uit naar het teveel aan geld.
• Zoals in andere items is er weinig affiniteit met ondernemers, investeerders en ceo's. Een voorbeeld: Siegfried Bracke in Terzake 21-11-2006: 'Vanzelfsprekend hadden we graag de directie van VW bij ons gehad, maar die heeft blijkbaar niets meer te zeggen. Niemand wou tot hier komen. Voor managers is geassocieerd worden met ontslagen en herstructureringen naar verluidt geen goede zaak. Dat doet de marktwaarde dalen. Vandaar.' Die opmerking wordt gemaakt, alle positieve verhalen in de geschreven pers over de plaatselijke directie van Volkswagen, ten spijt. Het wordt een beetje goedgemaakt door een interview van Phara de Aguirre op 10 juni 2007 met Jos Kayaerts, voormalig directeur van Volkswagen in Vorst, tijdens het dagvullende programma op de verkiezingsdag. Het programma De Vrije Markt - sinds oktober 2007 op één en dus niet in ons empirisch onderzoek - moet blijkbaar iets doen aan de scheve verhoudingen die ook wij vaststelden.