Arbeid in Genderstudies

Vrouwen- of genderstudies hechten groot belang aan de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt.

Vanaf het begin van de tweede feministische golf hebben vrouwen gestreefd naar verbeteringen van hun positie op de arbeidsmarkt. Huishoudelijk werk werd niet als 'arbeid' beschouwd, het was meestal onbezoldigd en het weerhield vrouwen ervan om zich ten volle te ontplooien op de arbeidsmarkt. Werkgevers en vakbonden waren de 'buitenhuiswerkende' vrouw niet gunstig gestemd en waren ook niet geneigd om bij te dragen aan de ondersteuning van de carrières van vrouwen. Maar soms had men vrouwen gewoon nodig op de arbeidsmarkt. Een samenspel van economische noodzaak en streven naar emancipatie bracht vrouwen meer en meer op de arbeidsmarkt. Het trefwoord was economische zelfstandigheid. Door de arbeidsmarkt te betreden en het full time huisvrouwenbestaan vaarwel te zeggen zouden vrouwen economisch zelfstandig kunnen zijn, wat ook een grotere autonomie ten opzichte van de kostwinner zou inhouden. Arbeid was het middel tot onafhankelijkheid.

Tegenwoordig ziet de aanwezigheid van vrouwen op de arbeidsmarkt er als volgt uit: Het Genderzakboek 2005 leert ons dat de werkzaamheidgraad van vrouwen in het Vlaams Gewest 56,7 % bedraagt, van mannen 7 1,6 %; dat de werkloosheidsgraad van vrouwen in het Vlaams Gewest 6,6 % bedraagt, van mannen 4,6 %.

Hooggeschoolde vrouwen hebben bijna allemaal een job. Laaggeschoolde vrouwen zijn zeer gevoelig voor de werkloosheidsval: het verschil tussen werken en niet werken is voor hen financieel zeer gering, en werken brengt zoveel extra last en kosten mee, dat er vaak voor gekozen wordt om de werkloosheid in stand te houden. Als men niet werkt moet men zich niet verplaatsen (wat ook geld kost), men verliest niet allerlei financiële en materiële voordelen en men kan voor de kinderen zorgen.

Dat betekent niet dat de meeste vrouwen binnen een gezin economisch zelfstandig zijn. Vele vrouwen met kinderen werken deeltijds. "Van de werkende moeders uit koppels met één kind heeft 44 % een deeltijdse baan en bij de werkende moeders uit koppels met drie of meer kinderen loopt het aandeel deeltijds werkenden zelf op tot 65 %." (Genderzakboekje, 2005, p. 140). Ook alleenstaande moeders werken voor 44 % deeltijds.

Voor de (hoog)geschoolde vrouwen met kinderen is de combinatie van arbeid en gezin vaak niet eenvoudig. De combinatie van arbeid en zorg is vandaag het heetste thema in verband met de maatschappelijke positie van vrouwen. Het is een thema dat hoog op de politieke agenda staat. Elke politieke partij zegt er wel iets over, men weet dat het een probleem is. Er zijn door de overheid en andere initiatiefnemers vele formules uitgedokterd om oplossingen te bieden: deeltijds werken, tijdskrediet, meer publieke crèches, voorstellen tot gratis kinderopvang, kinderhotels, bedrijfscrèches, verbetering van het statuut van onthaalmoeders, dienstencheques, vakantieoppas in bedrijven (zelfs in het leger), speeltuinwerking tijdens schoolvakanties, zorgverlof, glijdende uren. Miet Smet, voormalig Minister van Arbeid en in België de eerste staatssecretaris voor Maatschappelijke Emancipatie, noemde het in het TV-programma Morgen Beter (16 november 2005) een 'revolutie op de werkvloer'. Dit betekent echter niet dat 'werkende vrouwen' een gemakkelijk leven hebben. Er blijven klachten over de zware belasting en het (te) drukke leven. Vele studies tonen aan dat tweeverdieners (mannen en vrouwen) in de opbouw van hun carrière en hun gezin het bijzonder zwaar hebben en vaak kampen met negatieve stress.

De drukte zit niet enkel in de combinatie van arbeid en gezin, het zit ook in de tijdsgeest. Mensen van alle leeftijden combineren veel activiteiten en hebben het vandaag allemaal druk: de kinderen moeten naar allerlei activiteiten naast de school (balletles, muziekschool, sport, ateliers en workshops); ouders moeten naar het theater, op reis (al dan niet met de kinderen), moeten de internationaliseringstrend op hun werk volgen, moeten gaan sporten, moeten vrienden ontvangen, moeten op de hoogte zijn van de actualiteit, moeten een handje toesteken bij hun ouders, wellicht moeten ze nog een aanvullende opleiding volgen en klussen in hun pas gekochte woning. Ook grootouders mogen niet stilzitten en zij doen dat ook niet. De agenda van bruggepensioneerden is vaak ingewikkelder dan die van een topmanager.

Het glazen plafond

Onderzoek stelt vast dat vrouwen nog steeds heel moeilijk door 'het glazen plafond' geraken. Als vrouwen in hun carrière opgeklommen zijn tot een zeker niveau, is het alsof er boven hen een glazen plafond is dat hen tegenhoudt om door te groeien. Ze geraken niet verder, ze geraken er niet doorheen, ze komen niet aan de echte top.

Meer informatie over Gender en Arbeid

Arbeid is een belangrijk thema in genderstudies. Thema's als seksuele intimidatie op het werk, deeltijds werk, bescherming van zwangerschap, loonverschillen, ... zijn maar enkele van de onderwerpen die bestudeerd worden met het oog op maatregelen die de overheid kan nemen.

Een aantal RoSa Factsheets besteden specifiek aandacht aan thema's als arbeidsparticipatie en loonverschillen, vrouwen en pensioenen, vrouwen bij de vakbond,... U kan deze factsheets raadplegen op de website van RoSa.

Voor meer informatie kan u een kijkje nemen in onze Boekenhoek of de bibliotheek van RoSa.